Müzenin Tarihçesi
Tokat’ta müzecilik çalışmaları ilk olarak 1926 yılında, emekli öğretmen Halis Turgut Cinlioğlu’nun çevreden topladığı tarihî eserleri, 13. yüzyılda inşa edilmiş bir Anadolu Selçuklu medresesi olan Gökmedrese’de depoya yerleştirmesiyle başlamıştır.
Arkeolojik ve etnografik eserlerle sikkelerin sergilendiği karma müzeler grubunda yer alan Tokat Müzesi, 2012 yılında, 1926’dan beri hizmet verdiği Gökmedrese’den Sulusokak’ta bulunan Tokat Bedesteni’ne taşınmıştır. Çağdaş müzecilik anlayışıyla teşhir ve tanzim çalışmaları yapılan müze, 18 Eylül 2012 tarihinde resmî olarak ziyarete açılmıştır.
Tokat Bedesteni'nin Mimari Özellikleri
Bugün müze binası olarak kullanılan Tokat Bedesteni, Tokat il merkezindeki Sulusokak’ta yer almaktadır. İnşa tarihini belirten bir kitabesi bulunmayan yapının, mimari özellikleri nedeniyle 15. yüzyılda Sultan I. Mehmed döneminde inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir.
Tokat Bedesteni; ortada yer alan bedesten bölümü ile doğu ve batı cephelerindeki arasta birimlerinden oluşan toplam üç hacimli bir yapıdır. Bedesten bölümü, dört çift payeyle dokuz birime ayrılmış ve her birimin üzeri kubbeyle örtülmüştür. Kuzey ve güney cephelerde yer alan kapılarla girilen bedestenin doğu ve batıda arastalara açılan birer kapısı daha bulunmaktadır.
Bedesten duvarlarından daha alçak tutulan arasta bölümünde karşılıklı yirmi dükkân yer almaktadır. Moloz taş ve tuğla malzemeyle inşa edilen Tokat Bedesteni'nde kemerler ve üst örtü tamamen tuğladan yapılmıştır.
Arkeoloji Salonu
Arastalı Bedesten adıyla da tanınan Tokat Bedesteni'nin merkezî bedesten bölümü, arkeoloji salonu olarak düzenlenmiştir.
Yapılan kazı ve araştırmalarla tarihî geçmişinin M.Ö. 4000 yıllarına kadar uzandığı ortaya konulan Tokat’ta yaşamış birçok medeniyete ait eserler, müzenin arkeoloji salonunda sergilenmektedir.
Müzenin arkeolojik eser koleksiyonu; Zile ilçesine bağlı Yalınyazı beldesinde bulunan Maşathöyük kazılarından elde edilen buluntular, Komana Antik Kenti’nde hâlen devam eden kazılarda ortaya çıkarılan eserler, müze tarafından gerçekleştirilen kurtarma kazılarında ele geçen buluntular ile il merkezi, ilçeler ve köylerde bulunan; bağış, satın alma veya müsadere yoluyla müze koleksiyonuna kazandırılan eserlerden oluşmaktadır.
Arkeoloji salonunda sergilenen önemli eserler arasında Maşathöyük kazılarında bulunan Hititçe tabletler, Hellenistik Dönem'e ait bir kılıç ve Roma Dönemi'ne ait Apollon, Poseidon, Nike heykelleri ile tanrıların kutsal hayvanlarından oluşan bronz heykel grubu yer almaktadır.
Sikke Koleksiyonu
Tokat Müzesi'nin sikke seksiyonu, arkeoloji salonu içerisinde yer almaktadır. Müze, sahip olduğu sikke sayısı ve çeşitliliği bakımından Anadolu müzeleri arasında önemli bir yere sahiptir.
Sikke koleksiyonunun büyük bölümünü, 1982 yılında Niksar’da müze tarafından gerçekleştirilen kurtarma kazısında bulunan Anadolu Selçuklu Dönemi sikkeleri oluşturmaktadır. Tamamı gümüş sikkelerden oluşan bu define, yalnızca sayısal zenginliğiyle değil, basıldığı şehirlerin ve ait olduğu sultanların çeşitliliğiyle de önem taşımaktadır.
Koleksiyonun diğer önemli bölümünü ise 1985 yılında, günümüzdeki Valilik binasının ek inşaatına ait hafriyat çalışmaları sırasında bulunan Osmanlı ve Venedik altın sikkeleri oluşturmaktadır.
Ayrıca müze, tarihte basılan ilk sikkeler arasında yer alan elektron grubu sikkelerden Osmanlı İmparatorluğu'nun sonuna kadar Tokat’ta hüküm sürmüş bütün medeniyetlere ait sikkeleri kapsayan, çeşitlilik bakımından oldukça zengin bir koleksiyona sahiptir.
Etnografya Salonu
Bedestenin batı arastası, etnografya salonu olarak düzenlenmiştir. Halkın yaşam biçimini ve kültürünü yansıtan araç gereçlerin yanı sıra bilim ve dinle ilgili bilgi ve belge niteliği taşıyan, korunması gereken eserleri de barındıran müze, Tokat etnografyasını tanımlayan zengin bir koleksiyona sahiptir.
Etnografya salonunda sergilenen önemli eserler arasında, Anadolu Selçuklu Dönemi'ne ait ve Anadolu müze ve kütüphanelerinde bilinen en eski Kur’an-ı Kerim olduğu belirtilen H. 587 (M. 1191) tarihli el yazması Kur’an-ı Kerim bulunmaktadır.
Koleksiyonda ayrıca, son yıllarda yapılan araştırmalarda Anadolu Türk seramikçiliğinde İznik, Kütahya ve Çanakkale’den sonra dördüncü önemli üretim merkezi olduğu belirtilen Tokat’ta üretilmiş seramikler de yer almaktadır.
Geleneksel El Baskısı Yazma Atölyesi
Etnografya salonu içerisinde, Tokat’ta 600 yıllık geçmişe sahip geleneksel el baskısı yazma üretimini tanıtan bir atölye canlandırması oluşturulmuştur. Bu alan, Tokat’ın geleneksel el sanatlarından biri olan yazmacılık kültürünü ziyaretçilere yakından tanıtmaktadır.
Tokat Bakırcılığı Atölyesi
Batı arastasının güneyinde, caddeye bakan bir odada Tokat bakırcılığını anlatan bir bakırcı atölyesi canlandırması yer almaktadır. Osmanlı Dönemi'nde önemli bir bakır işleme merkezi olan Tokat’ın bu geleneksel zanaatı, atölye düzenlemesiyle ziyaretçilere aktarılmaktadır.
Eser Deposu ve Müze Bahçesi
Doğu arastasının bir bölümü eser deposu, diğer bölümü ise idari alan olarak kullanılmaktadır.
Müzenin ön bahçesinde taş eserler ve büyük boyutlu erzak küpleri sergilenmektedir. Bahçenin bir tarafında Roma Dönemi'ne ait mezar stelleri, lahitler ve sütun başlıkları; diğer tarafında ise Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait sandukalar, mezar baş ve ayak taşları teşhir edilmektedir.
